“Geschiedenis is een race tussen onderwijs en catastrofe.”

H. G. Wells

Nieuwsbrieven

Nieuwsbrief 13 augustus 2016 - 13 augustus 2016

Frontberichten

Het CPB voorspelt een economische groei van 1,6 procent, maar wie dacht dat acht jaar na de crisis de rust aan het financiële front weer een beetje is teruggekeerd, vergist zich toch. Er gaat immers geen week voorbij of er wordt wel een historische grens overschreden of fundamentele barricade geslecht.

BrexitMeest opmerkelijke nieuws komt natuurlijk van de Britten die hebben besloten zich van alle Europese ketenen te ontdoen en de wereld voortaan als 'bevrijde' handelaren tegemoet te treden. Heel heroïsch. Maar misschien hebben ze toch gemist dat vrijhandel tegenwoordig niet meer met balen opium en kannoneerboten wordt gedreven, maar dat investeringsfondsen de boel gewoon komen opkopen. Met de keuze voor een Brexit hebben de Britten hun eiland in feite opengesteld als jachtterrein voor hongerige fondsen van landen waar ideeën over staatssteun toch wat ruimer worden geïnterpreteerd. Zo neemt de geschiedenis een wel erg ironische wending: de voormalige koloniale grootmacht eindigt als Chinese handelspost voor de Europese kust – een soort Hongkong in de monding van de Rijn.
Tenzij de Britten zich natuurlijk terugtrekken achter metershoge tariefmuren, de kolenmijnen en staalfabrieken heropenen en in een nostalgische reenactment de hele industriële revolutie nog eens dunnetjes gaan overdoen. Beide uitkomsten lijken even bizar en onwaarschijnlijk – maar zes maanden geleden leek een Brexit dat ook.

Mario DraghiOp het vasteland wordt de negatieve depositorente van de ECB ondertussen alweer als normaal gezien. Maar dat banken serieus overwegen om die negatieve rente aan hun klanten door te rekenen, is toch wel weer opmerkelijk. En dat dit niet zomaar een gerucht is, merkten wij toen wij laatst enige contanten op onze rekening courant bij de Triodosbank wilden storten: als zakelijke klant moesten wij daar opeens voor betalen! Daar sta je dan toch wel even van te kijken. Wij kunnen daarom ook uit eigen ervaring zeggen dat deze boete onze consumptiebehoefte beslist niet heeft geprikkeld. Terwijl dat uiteindelijk wel het doel is van die negatieve rente: zorgen dat er meer geld in omloop komt en daarmee de vraag naar goederen en diensten weer aantrekt. Voor een overzichtelijke economie van een individueel land is dat inderdaad een beproefde methode om een stagnerende economie weer vlot te trekken, maar in de complexe en onevenwichtige economie van de Eurozone blijkt deze macro-economische vlieger toch niet op te gaan.

Wilde weldoenerIn de wandelgangen van de ECB wordt daarom al voorzichtig gesproken over de inzet van zwaarder materieel: helicoptergeld. Geef iedere burger in Europa € 1000 en dan trekt de consumptie vanzelf wel weer aan. Sympatiek idee. Maar uit het werk van Willie Vandersteen weten we dat experimenten met gratis geld ook volledig uit de hand kunnen lopen. Voorlopig durft Draghi dit soort extreme maatregelen dus nog niet aan.

In zijn almaar wanhopiger pogingen om het geld weer aan het rollen te krijgen, heeft Draghi onlangs wel besloten om behalve staatsleningen, ook bedrijfsobligaties op te kopen. Niemand mag weten van welke bedrijven precies want dat is natuurlijk concurrentiegevoelige informatie. Maar volgens Draghi hoeven wij ons geen zorgen te maken want het zijn uitsluitend grote, financieel gezonde bedrijven in economisch stabiele landen (en ze maken Duitse auto's – maar dat denken wij er zelf maar even bij). Tja, vroeger noemden wij dit soort maatregelen 'actieve industriepolitiek', maar tegenwoordig valt dit dus ook allemaal onder het monetaire beleid van de ECB (die daarmee alvast een voorschotje lijkt te nemen op een echte budgetaire unie).

Explosieve komkommer

Tussen alle komkommers is het nauwelijks opgevallen, maar het meest schokkende (en verontrustende) nieuws kwam twee weken geleden uit de burelen van het IMF. In een uitgebreid rapport van het onafhankelijke evaluatiebureau (IEO) werd namelijk de vloer aangeveegd met de wijze waarop de Griekse crisis is aangepakt. Het rapport zet glashelder uiteen dat het beleid van de troika (ECB, EU en IMF) er helemaal niet op gericht was om Griekenland uit de problemen te helpen. Sterker: vanaf het begin was duidelijk dat het beleid niet zou gaan werken. Het IMF had ook helemaal geen medewerking mogen verlenen, want de aanpak was volledig in strijd met de eigen regels. Onder leiding van de vers aangetreden Franse (!) managing director Christine Lagarde bleek het IMF toch bereid om mee te doen met het 'reddingsplan' van de EU en de ECB. Dit plan bood Griekenland geen uitzicht op schuldverlichting, maar in plaats daarvan werden de Grieken gedwongen tot onuitvoerbare bezuinigingen en opgezadeld met een onmogelijk af te lossen staatsschuld. Zo werden de schuldeisers (de Franse, Duitse en Nederlandse banken) uit de wind gehouden en voorkomen dat de reeds verzwakte Euro definitief onderuit zou gaan.

IMFFeitelijk heeft het IMF – dat de taak heeft de stabiliteit van het internationale geldsysteem te bewaken en daarin strikt onafhankelijk van de politiek dient te blijven – zich dus ingelaten met het politieke doel van de Noord-Europese landen om de Euro (lees: eigen banken) te redden. Dat het IMF dit zelf ronduit toegeeft, laat zien dat dit beleid niet onomstreden is. Uit een interview van ruim een jaar geleden met het Braziliaans IMF-lid Nogueira Batista blijkt ook dat een groot deel van de lidstaten het er helemaal niet mee eens was.

Eén van de meest gezaghebbende instituten dat haar reputatie op het spel zet om de Euro te redden – dat geeft het belang aan van de Euro voor de stabiliteit van het hele monetaire systeem. En gelet op de experimentele toeren die Draghi moet uithalen om de Euro overeind te houden, is dat toch tamelijk zorgwekkend. Helemaal als ook tussen de regels van het rapport valt te lezen dat er binnen het IMF ernstig wordt getwijfeld aan de levensvatbaarheid van het hele europroject...

Good money - Evil money

Voor iedereen die twijfelt of zijn/haar euro's volgend jaar nog wel iets waard zijn, is er gelukkig nog de mogelijkheid om deze in te wisselen voor de reservemunten van de Kunst Reserve Bank. Door een technisch probleem met de stempels heeft het even geduurd, maar inmiddels is de serie van Matthijs Booij compleet. Zoals eerder toegelicht zijn de munten een speelse variant op de bekende aapjes: 'see no evil, hear no evil, speak no evil'. In sommige landen wordt dit uitgebreid met 'do no evil' – een aapje met de handen voor zijn geslacht. Bij Matthijs Booij is dat dus een 'buttcoin' geworden.

Munten Matthijs Booij

De munten zijn zoals gewoonlijk te bestellen bij het online loket. Bestelt u de hele serie, dan krijgt u er gratis een fraaie display voor vier munten bij.

Cola en Melk

Bas HaringSpeciaal voor wie al die berichten over de Euro, ECB en IMF toch wat te abstract blijven, heeft Bas Haring een aardig boekje geschreven: Waarom cola duurder is dan melk.

Haring is hoogleraar Publiek Begrip van Wetenschap, oftewel professor uitleggen en dat doet hij uitstekend. Aan de hand van speelse voorbeelden maakt hij duidelijk hoe een aantal basisprincipes van de economie voortkomen uit gewoon menselijk gedrag. Zo laat hij zien hoe economie in feite over ons dagelijks leven gaat. Geen theoretisch leerboek, maar gewoon heldere antwoorden op simpele vragen als 'Van wie leent de overheid?' en 'Waar komt geld vandaan?' Een aanrader voor iedereen die beter wil begrijpen waar al dat nieuws op de economiepagina's nu eigenlijk over gaat.

 



Comité van aanbeveling

Herman WijffelsProf.dr. H.H.F. Wijffels, voormalig voorzitter van de Rabobank, voorzitter van de SER en Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington. Herman Wijffels is momenteel hoogleraar ‘duurzaamheid en maatschappelijke verandering’ aan de Universiteit Utrecht.

Arnold HeertjeProf.dr. A. Heertje, emiritus hoogleraar staathuishoudkunde aan de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Tevens bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de economische wetenschap en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Rick van der PloegProf.dr. F. van der Ploeg, staatssecretaris voor cultuur en media in het Kabinet-Kok II. Rick van der Ploeg is tegenwoordig hoogleraar economie, University of Oxford en hoogleraar politieke economie, Amsterdam School of Economics, Universiteit van Amsterdam.

Coöperatie Kunst Reserve Bank — Overtoom 256, 1054JA Amsterdam — T. 06 1226 3331 — info@kunstreservebank.nl