“Ons banksysteem is bij toeval ontstaan; en wanneer er iets toevalligs gebeurt, wordt het een religie.”

Walter Wriston

Nieuwsbrieven

Nieuwsbrief 9 december 2015 - 9 december 2015

Marburg muntNieuwe munt: Marburg

Experimenteren is een wezenlijk kenmerk van de mens. Het leidt niet alleen tot verrassende kunstwerken, maar ook tot wetenschappelijke ontdekkingen, technische vernieuwingen en medische doorbraken.

Maar experimenten kunnen ook wel eens fout gaan. Zoals het experimentele onderzoek in 1967 naar een nieuw poliovaccin waarbij in een Duits laboratorium Afrikaanse meerkatten werden gebruikt. Die Groene meerkatten (Cercopithecus aethiops) bleken echter dragers van een voor de mens uiterst besmettelijk virus. Resultaat: 37 ernstig zieken, 7 doden en de ontdekking van het Marburg-virus.

Soviet biochemical labTempert dit de lust tot experimenteren een beetje? Nou, niet bij mensen die zich bij dit soort ontdekkingen meteen afvragen of het niet als wapen kan worden gebruikt. En zo zien wij enkele jaren later dr. Nikolai Ustinov in het supergeheime Sovjet-laboratorium in Kolstovo druk in de weer om het virus in een aerosol-vorm om te zetten. Maar ook daar gaat het fout, want per ongeluk injecteert Ustinov zichzelf met het virus waarna hij prompt bloedend, zwetend en etterend bezwijkt. Daarmee wordt hij wel meteen de naamgever van de veel gevaarlijker variant, die men nog uit zijn bloed wist te isoleren: Marburg-U(stinov).

Berichten dat de Sovjet-Unie containers met dat virus daadwerkelijk boven op SS-18 raketten richting NAVO-landen wilde sturen, zijn nooit bevestigd.

Het Marburg-virus is ook een filovirus en – zoals duidelijk zal zijn – het gevaarlijke broertje van Ebola. Het is tevens de laatste munt in onze serie virussen. Inmiddels zijn de eerste exemplaren geslagen en gekleurd en deze zijn vanaf vandaag te bestellen bij het online-wisselloket.

Houd u opnieuw rekening met een wat langere levertijd, want zoals bekend, is de productie van deze gekleurde munten vrij tijdrovend. De komende tijd zijn wij in ieder geval weer druk aan het werk in Alkmaar en het lab in Amsterdam om aan de vraag te voldoen. Want deze unieke serie gekleurde munten blijkt bijzonder populair.

Gratis geld

geldpersNiet alleen de geldpers van de Kunst Reserve Bank is volop in bedrijf. Ook in de wereld van het grote geld is men druk aan het experimenteren met dit wonderlijke instrument. In dat geval gaat het alleen niet om de financiering van een interessant experiment van kunstenaars, maar om een principe dat in de economische wetenschap eigenlijk volkomen taboe is, namelijk monetaire financiering. Een overheid die geld gaat bijdrukken om zijn plannetjes te kunnen uitvoeren, is taboe want dat leidt immers altijd tot inflatie – zo is althans de theorie. In de leerboeken wordt dan verwezen naar de talloze voorbeelden uit de monetaire geschiedenis waar inflatie rampzalig uit de hand liep: Rome ten tijde van Severische dynastie, de Weimarrepubliek, Zimbabwe, Rusland, Servië, etc.

Kerngedachte achter het taboe is dat de reële economische waarde van een product of dienst alleen door een vrije markt kan worden vastgesteld. Ideologisch gedreven politici hebben per definitie een beperkte kijk op de werkelijkheid en kunnen dus nooit de reële waarde inschatten. Opnieuw: zo luidt de theorie.
Maar in de praktijk blijkt het spel van vraag en aanbod ook niet altijd in staat om onzinnige claims over de waarde van een product of dienst te corrigeren. Machtige spelers op de financiële markten laten zich evengoed leiden door luchtspiegelingen over de waarde van CDS's, CDO's, CPPI's (of de jongste loot aan deze bonte boom: COCO's). En de recente crisis laat zien dat ook dat tot grote rampen kan leiden.

Daarnaast zien wij de laatste tijd langzaam het besef groeien dat sommige kosten helemaal niet in de prijs van producten worden door doorberekend. Dat geldt natuurlijk vooral voor lastig te bereken – maar toch vrij wezenlijke – kosten zoals schade voor milieu en klimaat. Wat dit soort maatschappelijke effecten betreft, is de markt maar een zeer gebrekkig instrument om de reële waarde vast te stellen. Probleem is dat die effecten zich steeds meer op mondiaal niveau afspelen, terwijl veel markten nog lokaal, nationaal of regionaal zijn georganiseerd.

Dat geldt natuurlijk niet voor de financiële markten. Op de obligatiemarkt wordt bijvoorbeeld de prijs van de 'verdienkracht' van landen vastgesteld: hoe groter die wordt ingeschat, des te groter de kans dat een lening wordt ingelost en dus des te lager de rente die het land uitkeert. Staatsobligaties geven daarmee een aardig beeld van de stabiliteit van een land. De obligaties van economisch sterke landen als Nederland (met een negatieve rente op 5-jaar lening van -0,047%!) kunnen daarom ook door banken als onderpand bij de centrale bank worden ingewisseld – voor geld welteverstaan. In feite wordt dan via een omweg een overheid door de centrale bank van nieuw gecreëerd geld voorzien.

Economen beginnen zich nu af te vragen of die ingewikkelde omweg eigenlijk wel nodig is. In veel gevallen blijkt het monetair financieren van de staatsschuld namelijk helemaal niet tot hyperinflatie te leiden. In Japan koopt de centrale bank al tijden de eigen staatsleningen op. En in de VS heeft de FED laten weten dat zij de US treasury bonds in haar kluis nooit meer zal verkopen – feitelijk wordt er dus gewoon geld aan de overheid gegeven. Ook Mario Draghi is al tijden enthousiast staatsleningen aan het opkopen – met de onuitgesproken suggestie dat hij ze voorlopig ook wel in de kluis laat liggen. In geen van deze gevallen leidt dit echter tot hyperinflatie. Integendeel: het opkoopprogramma van de ECB is juist bedoeld om de dreigende deflatie in de Eurozone de kop in te drukken.

IMF - Maurice ObstfeldEn zo beginnen zelfs de topeconomen van het IMF serieus na te denken over de vraag of monetaire financiering misschien een legitiem middel is om de wereldeconomie weer vlot te trekken. Helaas worden in die kringen enkel de macro-economische effecten besproken. Maar als er eindelijk  gesleuteld gaat worden aan de fundamenten van het monetaire systeem, is het misschien wel zo verstandig daar meteen ook de grote maatschappelijke effecten bij te betrekken.

Want welke onderdelen van de begroting gaan de overheden met deze extra middelen financieren? Welke economische krachten willen zij stimuleren? Meer consumptiekracht voor de burgers (5 miljard lastenverlichting)? Of kunnen we het 'gratis geld' misschien beter besteden aan problemen waarvoor de markt geen oplossing blijkt te bieden, maar die ondertussen wel zeer nijpend beginnen te worden – zoals een duurzame energievoorziening?

Laten we vast een Nobelprijs reserveren voor de econoom die deze twee zaken wel met elkaar weet te verbinden!

Geld en Big-Spenders

Onze directeur was onlangs te gast bij de maandelijkse talkshow Stadsleven van Tracy Metz. Zijn presentatie en de bijdragen van andere sprekers over de impact van Big-Spenders op de stad zijn te bekijken op het Youtube kanaal van Stadsleven.

Presentatie Stadsleven



Comité van aanbeveling

Herman WijffelsProf.dr. H.H.F. Wijffels, voormalig voorzitter van de Rabobank, voorzitter van de SER en Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington. Herman Wijffels is momenteel hoogleraar ‘duurzaamheid en maatschappelijke verandering’ aan de Universiteit Utrecht.

Arnold HeertjeProf.dr. A. Heertje, emiritus hoogleraar staathuishoudkunde aan de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Tevens bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de economische wetenschap en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Rick van der PloegProf.dr. F. van der Ploeg, staatssecretaris voor cultuur en media in het Kabinet-Kok II. Rick van der Ploeg is tegenwoordig hoogleraar economie, University of Oxford en hoogleraar politieke economie, Amsterdam School of Economics, Universiteit van Amsterdam.

Coöperatie Kunst Reserve Bank — Overtoom 256, 1054JA Amsterdam — T. 06 1226 3331 — info@kunstreservebank.nl