“Geld is een wapen. Politiek is weten wanneer je de trekker moet overhalen.”

Licio Lucchesi in The Godfather III

Nieuwsbrieven

Nieuwsbrief 28 juni 2015 - 28 juli 2015

Waakvlam

Zoals bekend, is de Kunst Reserve Bank geen gewone bank, maar een monetair experiment. Voldoende mensen moeten de kunstwaarde van de nieuwe reservemunt hoger inschatten dan de euro's waarvoor men de munt kan inwisselen. Net als alle andere banken, houdt de KRB daarom een buffer aan zodat mensen die hun munt retourneren, direct kunnen worden uitbetaald. Bij de afgelopen jaarvergadering hebben wij echter moeten constateren dat onze liquide reserves gevaarlijk laag waren geworden.

In dat geval kunnen banken tegenwoordig een beroep doen op de overheid die hen dan met publiek geld uit de brand helpt. Dit gaat natuurlijk wel tegen alle wetten van de markt in. Het zou immers veel logischer zijn om die financiële ondernemingen te dwingen hun reserves met eigen middelen aan te zuiveren: eigen aandelen verkopen, minder salarissen, bonussen en dividend uitkeren, bescheidener kantoren betrekken, kunstcollecties afstoten, sportsponsoringen staken – kortom, gewoon weer wat harder werken voor dingen die echte waarde opleveren. Lukt het niet om op deze wijze de financiële gezondheid te herstellen, dan is de onderneming blijkbaar niet levensvatbaar en dient zij volgens de regels van de markt gewoon failliet te worden verklaard.

Jammer genoeg is dat bij de grote banken niet realistisch want daar gaat het allang niet meer om het creëren van diensten die een reële waarde toevoegen, maar om het uitbuiten van marges op het heen en weer schuiven van astronomische (en dikwijls volkomen fictieve) bedragen. Het omvallen van één van die grote banken brengt echter de stabiliteit van het hele financiële systeem in gevaar en de ervaring van 2008 leert, dat we dat toch maar beter kunnen voorkomen. Zolang de commerciële banken too big to fail blijven, zullen zij dus altijd op publieke middelen kunnen terugvallen. M.a.w. zij spelen voor spek en bonen mee op de zogeheten vrije kapitaalmarkt – óns spek en ónze bonen welteverstaan.

Geldpers in HAL25De KRB is vanzelfsprekend veel te klein om in aanmerking te komen voor zo'n bail-out. Sterker: volgens de statuten mág de bank ook helemaal geen beroep doen op publieke middelen, want dit zou het hele idee van het experiment ondergraven. De KRB moet dus zelf maar zien hoe zij haar reserves weer op peil brengt.
Maar de KRB heeft geen aandelen en doet niet aan salarissen, bonussen, dividend of sponsoring. Het hoofdkantoor bestaat uit een simpel bureautje met bijhorende ladekast en de productieruimte is al eerder teruggebracht tot een bescheiden hoekje in HAL25. Snijden in de kosten is dus geen optie want die zijn al minimaal.

Aan de andere kant zijn er ook nauwelijks inkomsten want de huidige serie munten word bijna niet meer verkocht. Om inkomsten te genereren, moeten er weer nieuwe series worden uitgebracht. Maar dat betekent nieuwe investeringen en daarvoor moeten eerst de reserves worden aangevuld want ondertussen worden er wel gewoon munten terug gewisseld.

Dit is waarom het de afgelopen maanden zo stil is geweest rond de bank. Teneinde deze patstelling te doorbreken, heeft de directie allerlei externe klussen aangenomen zodat met het verdiende geld het kapitaalreserve kon worden aangevuld. Helaas geen vetbetaalde lezingen, adviezen of commissariaten, maar eenvoudige klusjes die bescheiden inkomsten opleverden maar allemaal wel veel tijd kosten. Zodoende heeft de bank een aantal maanden op een laag pitje gestaan.

Nieuwe series

Inmiddels zit er weer voldoende in kas en kunnen wij voorzichtig beginnen met nieuwe munten. Er staan nu een paar hele bijzondere series op stapel. De afgelopen tijd hebben wij namelijk een aantal metallurgische experimenten gedaan om te kijken of er iets te doen valt met de fysieke vorm van de munten. Dit leverde een paar interessante ontdekkingen op. Het resultaat kunt u binnenkort zelf beoordelen want de eerstvolgende serie zal met een speciale techniek worden gemaakt.
Meer hierover in de volgende nieuwsbrief.

Het Griekse drama

Van de New York Times kregen wij een vreemd mailtje: zou de KRB misschien de nieuwe valuta voor Griekenland kunnen slaan? Helaas – wij beschikken weliswaar over een industriële geldpers maar deze is niet geschikt om miljoenen nieuwe Drachmen te slaan. Het idee is natuurlijk wel heel interessant: een failliet land, zonder een echte economie maar met een hoop cultuur erfgoed, dat een nieuwe monetaire orde inricht met kunst als dekking van zijn valuta. Het zou het experiment met onze reservemunt in ieder geval een compleet nieuwe dimensie geven.

Dan toch maar een paar woorden over onze zuidelijke vrienden.
Want de afgelopen maanden hebben wij een fascinerend spel gezien met als inzet het bestaansrecht van de Euro als munt zonder democratische of budgettaire dekking. Een discussie die natuurlijk tien jaar geleden gevoerd had moeten worden, maar toen draaide alles om het faciliteren van een grenzeloze markt, waarvan een onzichtbare hand alle verschillen tussen de deelnemende landen op een natuurlijke wijze zou gladstrijken. Na tien jaar blijkt de praktijk van deze gezamenlijke munt toch iets weerbarstiger.

Stakers ElstatHoezeer niet alleen de economieën, maar ook de onderliggende culturen van de deelnemende landen verschillen, werd treffend geïllustreerd door de medewerkers van het Griekse statistiekbureau. De dag nadat in Brussel alle eisen voor bezuinigingen en hervormingen waren geaccepteerd, gingen deze ambtenaren direct in staking – niet omdat door bezuinigingen hun werk in gevaar zou komen, maar omdat zij voortaan niet meer over de cijfers zouden mogen stemmen...

Een land waar de kerncijfers van de economie met handjeklap en smeergeld door belangengroepen worden vastgesteld, is vanzelfsprekend geen serieuze deelnemer aan een gemeenschappelijke economische orde. Zo'n land met een collectief wantrouwen tegen alle instituties zal zich ook nooit vrijwillig onderwerpen aan collectieve regels en plichten. De van buitenaf opgelegde hervormingen zijn daarom gedoemd te mislukken. Alleen onder extreme omstandigheden zal men zich genoodzaakt voelen om gemeenschappelijke voorzieningen op te bouwen – en zelfs dan duurt het een of twee generaties. Een totaal faillissement of een allesverwoestende oorlog wil ook wel eens helpen. Alleen zal dat in het geval van Griekenland eerder een burgeroorlog zijn – en laat dat het vertrouwen in collectieve instituten nu juist níet bevorderen...

Zolang wij Griekenland niet in een faillissement of burgeroorlog willen storten en binnen de club van min of meer beschaafde (NAVO)landen willen houden, zullen wij dus maar moeten accepteren dat het geen volwaardig lid is en slechts voor spek en bonen meedoet aan het harde spel van de mondiale economie. In ieder geval is het geen partij voor de overige spelers – zoveel heeft het vernederende dictaat van Brussel wel duidelijk gemaakt.

Wat de tergende gang naar dit moeizame akkoord ook duidelijk maakt, is dat dingen erg lastig worden als het om publiek geld gaat. Want geen politicus durft hardop te zeggen waar het werkelijk op staat, namelijk dat wij nu gewoon leergeld moeten betalen voor de overhaaste en ondoordachte beslissing om een gemeenschappelijke munt in te voeren. Politici van het kaliber Gerrit Zalm en Jan-Kees de Jager houden kiezers liever voor dat met de Euro 'iedereen erop vooruit zal gaan' en dat alle leningen 'tot de laatste cent en met rente' zullen worden terugbetaald. Ja – in het jaar tweeduizend-Sint-Juttemis.

Want de schulden van Griekenland zijn natuurlijk onhoudbaar en zullen nooit worden terugbetaald. Waren ze 5 jaar geleden meteen afgeschreven, dan had ons dat een hoop geld gescheeld (en de Griekse burgers een hoop ellende w.o. enkele bankruns). En laten we vooral ook niet vergeten, dat de Griekse schulden aanvankelijk vooral private schulden waren. Verblind door de mogelijkheden van een ontluikende – en met de Euro ingedekte – economie, hadden Noord-Europese banken als ABN, ING, RABO, SNS, Deutsche en BNP Paribas de Grieken in de jaren voor de crisis veel roekeloze leningen verstrekt. Toen Griekenland uiteindelijk in de problemen kwam, dreigden zij allemaal te kunnen fluiten naar hun geld en dat zouden onze, door de crisis verzwakte banken, niet hebben overleefd.

Spek en bonenZo verspreidt zich langzaam maar zeker een doordringende geur van een spek en bonen over het hele financiële landschap. Eerst worden onze private banken gered met publiek geld en vervolgens wordt Griekenland 'gered' met leningen van individuele landen, het IMF en Europese steunfondsen. Feitelijk zijn alle private schulden dus overgegaan in publieke schulden, waarmee onze politici dan weer rollebollend over de Brusselse straten mochten gaan.
Drie keer raden wie ondertussen de lachende derden zijn. In ieder geval meenden wij bij onze voormalige buren op de Gustav Mahlerlaan die zich opmaken om weer toe te treden tot de 'echte markt', toch wat besmuikt gegniffel te horen...
 



Comité van aanbeveling

Herman WijffelsProf.dr. H.H.F. Wijffels, voormalig voorzitter van de Rabobank, voorzitter van de SER en Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington. Herman Wijffels is momenteel hoogleraar ‘duurzaamheid en maatschappelijke verandering’ aan de Universiteit Utrecht.

Arnold HeertjeProf.dr. A. Heertje, emiritus hoogleraar staathuishoudkunde aan de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Tevens bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de economische wetenschap en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Rick van der PloegProf.dr. F. van der Ploeg, staatssecretaris voor cultuur en media in het Kabinet-Kok II. Rick van der Ploeg is tegenwoordig hoogleraar economie, University of Oxford en hoogleraar politieke economie, Amsterdam School of Economics, Universiteit van Amsterdam.

Coöperatie Kunst Reserve Bank — Overtoom 256, 1054JA Amsterdam — T. 06 1226 3331 — info@kunstreservebank.nl